1. Đặt vấn đề
       Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng trở thành mối đe dọa toàn cầu, việc bảo vệ và phát triển môi trường xanh không chỉ có ý nghĩa đối với đời sống con người mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển du lịch bền vững. Một môi trường tự nhiên trong lành, đa dạng sinh học và cảnh quan đẹp chính là yếu tố then chốt thu hút du khách trong và ngoài nước.

       Môi trường xanh đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững, đồng thời nâng cao chất lượng du lịch. Một môi trường xanh, sạch, đẹp không chỉ thu hút khách du lịch mà còn tạo ra trải nghiệm tích cực, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế địa phương. Để nâng cao chất lượng du lịch, cần có các biện pháp cụ thể như: tăng cường bảo vệ môi trường, phát triển du lịch xanh, nâng cao nhận thức cộng đồng, và đầu tư vào cơ sở hạ tầng du lịch bền vững.

       2. Khái niệm và lợi ích của du lịch xanh

       Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch của Việt Nam đã đưa ra khái niệm “Du lịch xanh được hiểu là du lịch dựa trên nền tảng khai thác hợp lý và hiệu quả các nguồn tài nguyên, phát triển gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu”. Du lịch xanh mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho các địa phương và cộng đồng (Melanie Stroebel, 2015; Georgia Yfantidou, 2016), bao gồm: Bảo vệ môi trường: Du lịch xanh đặt sự bảo vệ môi trường làm trọng tâm, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực lên các nguồn tài nguyên tự nhiên như đất đai, nước, rừng và đời sống động vật. Bảo tồn văn hóa và di sản: Du lịch xanh khuyến khích sự tôn trọng và bảo tồn các giá trị văn hóa và di sản địa phương. Tạo thu nhập và việc làm: Việc phát triển du lịch xanh thường đi kèm với sự tham gia của người dân địa phương trong các hoạt động du lịch, từ việc cung cấp dịch vụ, sản xuất hàng hóa địa phương cho đến việc hướng dẫn du lịch và giáo dục du lịch. Kích thích phát triển kinh tế: Việc tăng cường du lịch xanh thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm và dịch vụ địa phương, từ nhu cầu về lưu trú, ẩm thực địa phương cho đến việc mua sắm các sản phẩm thủ công truyền thống và du lịch trải nghiệm. Tăng cường nhận thức và giáo dục: Du khách tham gia du lịch xanh sẽ được trải nghiệm và tiếp xúc trực tiếp với các hoạt động bảo tồn môi trường, gặp gỡ cộng đồng địa phương và hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên và văn hóa địa phương, từ đó được nâng cao nhận thức về bền vững và khuyến khích thay đổi hành vi du lịch tích cực. Tạo trải nghiệm du lịch độc đáo: Du lịch xanh mang đến trải nghiệm du lịch độc đáo và gần gũi với thiên nhiên và văn hóa địa phương.

Du khách chụp hình tại Khu du lịch chuồn chuồn-Đà Lạt

       Tóm lại, bằng cách thúc đẩy du lịch xanh, chúng ta đang xây dựng một mô hình du lịch tương lai, nơi các hoạt động du lịch được thực hiện một cách cân bằng và tôn trọng môi trường, văn hóa và đời sống của người dân địa phương.

       3. Thực trạng phát triển du lịch xanh tại Việt Nam

       Với những lợi ích đa dạng và toàn diện như đã phân tích, du lịch xanh trở thành một hướng phát triển quan trọng cho ngành du lịch Việt Nam. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, như đã phê duyệt, đặt ra những định hướng cụ thể để phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh và bền vững. Các giải pháp và hướng đi được đề cập trong chiến lược này nhằm đảm bảo bảo vệ môi trường, bảo tồn các di sản văn hóa và tài nguyên thiên nhiên và ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu. Dưới đây là một số điểm nổi bật trong chiến lược:

       - Ứng dụng công nghệ: Chiến lược đề xuất việc sử dụng công nghệ để quản lý tài nguyên, kiểm soát ô nhiễm và sự cố môi trường, xúc tiến quảng cáo và xây dựng thương hiệu du lịch, cũng như áp dụng công nghệ xanh và sạch trong các hoạt động du lịch.

       - Bảo vệ môi trường: Chiến lược tập trung vào việc nâng cao nhận thức và ý thức về bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch; xây dựng, triển khai các đề án và nhiệm vụ bảo vệ môi trường trong lĩnh vực du lịch; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường và khả năng thích ứng, giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

       - Sử dụng năng lượng tái tạo và công nghệ sạch: Chiến lược khuyến khích các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch sử dụng năng lượng sạch, tái chế và tái sử dụng sản phẩm, áp dụng công nghệ sạch nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và phát thải khí nhà kính.

Khu du lịch Tràng An, Tam Cốc Ninh Bình

       Việc có một chiến lược phát triển du lịch bền vững như trên cho thấy sự quan tâm của Chính phủ Việt Nam đối với việc bảo vệ môi trường và đảm bảo tính bền vững trong phát triển du lịch. Sự thực hiện các giải pháp và hướng đi được nêu trong chiến lược sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một ngành du lịch xanh và bền vững. Hoạt động của ngành Du lịch thời gian qua cũng ghi nhận những dấu hiệu tích cực khi nhiều địa phương, công ty lữ hành và khách sạn ở Việt Nam đã chú trọng vào phát triển du lịch xanh. Việc tập trung vào các hình thức du lịch như du lịch cộng đồng, du lịch nhà vườn, du lịch biển đảo cho thấy sự đa dạng và sáng tạo trong việc khai thác tiềm năng du lịch của từng địa phương.

       Một thống kê cụ thể mức độ tăng trưởng của du lịch xanh tại một số địa điểm du lịch trong nước:

Nguồn: Tổng cục Thống kê & Sở Du lịch các tỉnh

       Thống kê ý kiến khách du lịch về yếu tố môi trường ảnh hưởng đến lựa chọn điểm đến (Khảo sát khách quốc tế, 2022)
          Yếu tố môi trường                                        Tỷ lệ du khách đồng ý (%)
          Không khí trong lành                                                       85
          Cảnh quan thiên nhiên đẹp                                             80
          Vệ sinh, sạch sẽ                                                              78
          Bảo tồn động thực vật hoang dã                                   65
          Chính sách bảo vệ môi trường                                       60
       Mối quan hệ giữa chỉ số môi trường xanh và lượng khách du lịch quốc tế
       Một số nghiên cứu cho thấy các điểm đến có chỉ số môi trường xanh cao thường có lượng khách du lịch tăng trưởng ổn định hơn, ví dụ:
          Điểm đến                          Chỉ số môi trường xanh (1-10)             Tăng trưởng khách (%) 2015–2023
          Cù Lao Chàm                                       9.0                                                                    120
          Phong Nha – Kẻ Bàng                         8.5                                                                     25
          Đà Lạt                                                   6.8                                                                       29
(Chỉ số môi trường xanh dựa trên các tiêu chí như độ sạch, đa dạng sinh học, quản lý rác thải, mức độ ô nhiễm khí)
       Có thể lấy việc phát triển du lịch nhà vườn tại Huế và du lịch biển đảo tại Nha Trang làm ví dụ điển hình cho sự khai thác sáng tạo và bền vững tiềm năng du lịch của địa phương. Các hoạt động du lịch tại Huế và Nha Trang được thiết kế và điều hành một cách có trách nhiệm, nhằm đảm bảo bảo vệ cảnh quan tự nhiên, giảm thiểu tác động tiêu cực lên môi trường và tài nguyên. Các quy định và hướng dẫn về quản lý du lịch xanh được áp dụng để đảm bảo việc khai thác du lịch được thực hiện theo cách bền vững, không gây hại đến môi trường và không làm suy giảm tài nguyên thiên nhiên quan trọng. Ngoài việc bảo vệ môi trường và tài nguyên, phát triển du lịch nhà vườn tại Huế và du lịch biển đảo tại Nha Trang còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế và cải thiện mức sống cho người dân địa phương. Địa phương có thể tham gia vào ngành Du lịch, làm hướng dẫn viên, cung cấp dịch vụ văn hóa và truyền thống địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và tạo việc làm. Điều này cũng giúp tạo đà phát triển cho các ngành công nghiệp địa phương liên quan, bao gồm nông nghiệp, chế biến thực phẩm và thủ công mỹ nghệ. Phát triển du lịch nhà vườn tại Huế và du lịch biển đảo tại Nha Trang không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp tăng cường nhận thức và ý thức bảo vệ môi trường nói chung, tài nguyên biển nói riêng. Du khách khi tham gia các hoạt động du lịch này sẽ được trải nghiệm và hiểu rõ hơn về giá trị của các cảnh quan tự nhiên độc đáo và quan trọng của việc bảo vệ chúng. Các du khách sẽ được tham quan và khám phá những di sản văn hóa, thiên nhiên và sinh quyển độc đáo, đồng thời được hưởng một môi trường trong lành và yên bình. Qua trải nghiệm này, du khách sẽ nhận ra tầm quan trọng của việc bảo tồn và bảo vệ môi trường, từ đó hình thành những thái độ và hành vi bảo vệ môi trường trong cuộc sống hàng ngày. Những hoạt động du lịch xanh như này cũng giúp tạo ra ý thức về sự cần thiết của việc duy trì cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, từ đó hướng tới một tương lai bền vững cho cả cộng đồng địa phương và du lịch.

       4. Ảnh hưởng của môi trường xanh đến du lịch

       Thu hút khách du lịch: Môi trường xanh, sạch, đẹp là yếu tố then chốt để thu hút khách du lịch, đặc biệt là trong bối cảnh du khách ngày càng quan tâm đến các hoạt động du lịch thân thiện với môi trường. 

       Nâng cao trải nghiệm du lịch: Môi trường trong lành, cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp tạo ra những trải nghiệm tích cực, đáng nhớ cho du khách, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. 

       Bảo tồn đa dạng sinh học và tài nguyên: Du lịch xanh thúc đẩy việc bảo vệ môi trường tự nhiên, đa dạng sinh học và các tài nguyên thiên nhiên, giúp duy trì vẻ đẹp tự nhiên cho các điểm đến du lịch. 

       Phát triển kinh tế địa phương: Du lịch xanh tạo ra các cơ hội kinh doanh, việc làm và thu nhập cho cộng đồng địa phương, đồng thời thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. 

       Giảm thiểu tác động tiêu cực: Du lịch xanh giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm, suy thoái tài nguyên, biến đổi khí hậu. 

Khu du lịch Ohayo Đà Lạt

       5. Một số giải pháp phát triển du lịch xanh
       Xây dựng chính sách và quy định hỗ trợ: Chính phủ Việt Nam nên đưa ra các chính sách và quy định cụ thể để khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp du lịch trong việc chuyển đổi sang mô hình du lịch xanh. Điều này có thể bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ tài chính, và các chương trình đào tạo về du lịch bền vững.

       Tăng cường giáo dục và nhận thức: Để khách hàng và cộng đồng có ý thức về du lịch xanh, cần tăng cường giáo dục và nhận thức thông qua các chiến dịch thông tin, truyền thông và chương trình đào tạo. Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường và tài nguyên sẽ thúc đẩy sự lựa chọn của khách hàng và sự hỗ trợ của cộng đồng.

       Đẩy mạnh hợp tác công tư: Cần tạo ra môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp du lịch và các tổ chức phi chính phủ (NGO) có thể hợp tác trong việc phát triển du lịch xanh. Hợp tác này có thể bao gồm chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm, xây dựng các dự án và chương trình chung và tạo ra các cơ chế tài chính để hỗ trợ các dự án du lịch xanh.

       Đầu tư vào hạ tầng và công nghệ xanh: Để phát triển du lịch xanh, cần đầu tư vào hạ tầng và công nghệ xanh. Việc sử dụng năng lượng tái tạo, xây dựng hệ thống xử lý nước thông minh, áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng trong các khách sạn, khu nghỉ dưỡng và phương tiện vận chuyển sẽ giảm tác động đến môi trường và tài nguyên.

       Đánh giá và giám sát hiệu quả: Cần xây dựng hệ thống đánh giá và giám sát hiệu quả của các hoạt động du lịch xanh. Điều này đảm bảo rằng các doanh nghiệp và tổ chức du lịch tuân thủ các tiêu chuẩn và quy định về bảo vệ môi trường và tài nguyên. Các tiêu chí đánh giá bao gồm tiết kiệm năng lượng, quản lý chất thải, bảo vệ đa dạng sinh học, ảnh hưởng đến cộng đồng địa phương và tạo ra lợi ích bền vững.

       Xây dựng liên kết giữa các doanh nghiệp và tổ chức: Cần tạo ra một mạng lưới liên kết giữa các doanh nghiệp du lịch, tổ chức phi chính phủ, chính phủ và cộng đồng địa phương. Sự hợp tác này sẽ thúc đẩy việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và tài nguyên, cùng nhau phát triển các dự án du lịch xanh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành Du lịch.

       Tạo ra mạng lưới du lịch xanh: Cần xây dựng một mạng lưới du lịch xanh, kết nối các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có cùng mục tiêu và cam kết về du lịch bền vững. Mạng lưới này có thể cung cấp cơ hội cho việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và tài nguyên, đồng thời tạo ra một nền tảng để phát triển và thúc đẩy du lịch xanh trong cả nước.

       Khuyến khích nghiên cứu và đổi mới: Để phát triển du lịch xanh, cần khuyến khích nghiên cứu và đổi mới trong lĩnh vực này. Việc tìm hiểu về các phương pháp và công nghệ mới, áp dụng các giải pháp sáng tạo và tạo ra các sản phẩm du lịch xanh độc đáo sẽ giúp nâng cao sự cạnh tranh và thu hút khách du lịch quan tâm đến bảo vệ môi trường và tài nguyên.

       Tăng cường thông tin và truyền thông: Để xây dựng ý thức và quan tâm của công chúng về du lịch xanh, cần tăng cường thông tin và truyền thông về lợi ích, giá trị của du lịch bền vững. Việc sử dụng các kênh truyền thông, mạng xã hội, website và các chiến dịch truyền thông sẽ giúp lan tỏa thông điệp về du lịch xanh, khuyến khích mọi người tham gia vào các hoạt động du lịch có trách nhiệm môi trường.

       Xây dựng đối tác quốc tế: Hợp tác với các đối tác quốc tế trong lĩnh vực du lịch xanh là một cách để tạo ra sự đổi mới và thúc đẩy phát triển của ngành Du lịch. Việc học hỏi từ các quốc gia đã thành công trong du lịch xanh và thiết lập các liên kết quốc tế sẽ mang lại lợi ích lớn cho Việt Nam và đóng góp vào sự phát triển bền vững của du lịch xanh.

       6. Kết luận

       Môi trường xanh không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn là tài sản chiến lược trong phát triển du lịch. Tại Việt Nam, các điểm đến có môi trường tốt thường đạt hiệu quả kinh tế cao và thu hút khách bền vững. Ngược lại, khi tài nguyên bị khai thác quá mức, ngành du lịch dễ rơi vào khủng hoảng. Do đó, phát triển du lịch bền vững phải luôn đi kèm với bảo vệ và phục hồi môi trường tự nhiên.

PHẠM THỊ HUYỀN 

TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1.    Tổng cục Du lịch Việt Nam. (2023). Niên giám thống kê du lịch.
2.    Cheng et al., (2018), Cultural tourism: An analysis of engagement, cultural contact, memorable tourism experience and destination loyalty, Tourism Management Perspectives Volume 26, April 2018, 153-163.
3.    Melanie Stroebel (2015), Tourism and the green economy: Inspiring or averting change?, Third World Quarterly Volume 36, 2015 - Issue 12, p. 2225-2243.
4.    Georgia Yfantidou (2016), The Future of Sustainable Tourism in Developing Countries, Sustainable DevelopmentVolume 25, Issue 6 p. 459-466.
5.    Hoàng Oanh ((2022), Thừa Thiên Huế xứng đáng là thành phố xanh của Việt Nam, truy cập tại https://dangcongsan.vn/kinh-te/bai-1-thua-thien-hue-xung-dang-la-thanh-pho-xanh-cua-viet-nam-617856.html