Đặt vấn đề

       Hiện nay, đất nước ta đang tiếp tục tiến hành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa; thực hiện kinh tế tri thức; tham gia sâu rộng vào hội nhập quốc tế và quá trình toàn cầu hóa; mở rộng quan hệ đối ngoại theo phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa, làm cho thế và lực của nước ta được củng cố vững chắc hơn, kinh tế có sự phát triển và tương tối bền vững, đời sống về vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện, quốc phòng và an ninh, trật tự an toàn xã hội được bảo đảm. Trong công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo, Đảng ta luôn đánh giá vị trí vai trò quan trọng của thanh niên trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Đảng xác định thanh niên là chủ hiện tại và tương lai của đất nước, là đội quân xung kích cách mạng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Xuất phát từ quan điểm đó, Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành và toàn xã hội luôn dành sự quan tâm, chăm lo đặc biệt đối với thanh niên và tổ chức Đoàn, nhất là thời kỳ phát triển đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế.

       Thế hệ thanh niên ngày nay được sống, học tập, lao động trong môi trường hòa bình; được thừa hưởng thành quả của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và công cuộc đổi mới đất nước; được cống hiến và trưởng thành trong sự ổn định về chính trị, sự phát triển vững chắc của kinh tế - xã hội và đời sống vật chất, tinh thần của người dân không ngừng được cải thiện; được gia đình và xã hội dành cho nhiều cơ hội học tập để có trình độ văn hóa, chuyên môn cao hơn các lớp thanh niên đi trước. Những lợi thế đó là hành trang giúp thanh niên vững bước tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

       Những năm gần đây, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, thời đại 4.0 Internet phát triển rất mạnh mẽ, nó đã và đang ảnh hưởng rất lớn (cả tích cực và tiêu cực) đến mọi hoạt động và sinh hoạt của con người, nhất là đối với thanh niên. Với đặc điểm nổi trội là tính kết nối nhanh, chia sẻ rộng, chỉ cần một chiếc điện thoại hay một máy tính kết nối Internet, chúng ta có thể truy cập và tham gia vào rất nhiều trang mạng như: Facebook, Zalo, Youtube, Twitter… trong đó, phổ biến nhất là Facebook. Internet và các trang mạng xã hội đem lại rất nhiều tiện ích cho người sử dụng, vì tốc độ thông tin nhanh, nội dung phong phú, đa dạng… nếu biết khai thác, sử dụng hợp lý thì nó mang lại hiệu quả rất lớn cả trong học tập, công tác, sinh hoạt và đời sống xã hội cho thanh niên.

       Tổng quan

       Việt Nam là một trong số những nước có tốc độ phát triển nhanh về công nghệ thông tin, số người sử dụng internet, mạng xã hội lớn và ngày càng tăng. Theo thống kê, đến tháng 1/2020 Việt Nam có số người sử dụng internet lên đến 68,17 triệu người (chiếm tỷ lệ 70% số dân); số lượng người dùng mạng xã hội là 65 triệu người (chiếm tỷ lệ 67% số dân. Việt Nam là quốc gia đứng thứ 18 thế giới về tỷ lệ người dân sử dụng internet và là một trong 10 nước có lượng người dùng Facebook và YouTube cao nhất thế giới, trong đó thanh, thiếu niên chiếm tỷ lệ khá lớn. Theo điều tra sơ bộ của UNICEF, cứ 3 người dùng Internet thì có 1 người dưới 18 tuổi và 71% người từ 15-24 tuổi đang trực tuyến, cho thấy nhóm tuổi này được kết nối nhiều nhất trên toàn thế giới. Đại dịch Covid-19 đã đẩy nhanh tốc độ tiếp cận số hóa chưa từng có, ngay cả ở các khu vực vùng sâu vùng xa…Kết quả một số điều tra cũng cho thấy, một bộ phận người trẻ hiện nay đang bị phụ thuộc vào Internet và mạng xã hội. Nhiều ý kiến cho rằng, khả năng tự kiểm soát của một bộ phận người trẻ trong việc sử dụng Internet và mạng xã hội còn chưa cao.

       Lợi ích của mạng xã hội

       Chúng ta không thể phủ nhận những ích lợi to lớn mà Internet và mạng xã hội đã mang đến cho con người. Chúng làm cuộc sống của con người hiện đại hơn, phát triển hơn, thông minh hơn, làm cho con người đến với nhau dễ dàng hơn và đây cũng là kho cung cấp tri thức của nhân loại. Internet và mạng xã hội cung cấp rất nhiều những thông tin, nội dung tư vấn, hướng dẫn con người nói chung và người trẻ nói riêng dễ dàng thực hành các hoạt động cần thiết trong cuộc sống….

       Mạng xã hội Facebook, Zalo, Twitter…  đang được rất nhiều người sử dụng, sự xuất hiện của các trang mạng xã hội với những tính năng đa dạng, nguồn thông tin phong phú, mạng xã hội đã cho phép người dùng tiếp nhận, chia sẻ và chọn lọc thông tin một cách có hiệu quả, vượt qua trở ngại về không gian và thời gian, vượt qua khoảng cách giữa các thế hệ, xóa mờ sự phân biệt dân tộc, tôn giáo và tín ngưỡng.

       Mạng xã hội cũng giúp nâng cao vai trò của mỗi công dân trong việc tạo lập quan hệ và tự tổ chức xoay quanh những mối quan tâm chung trong những cộng đồng thúc đẩy sự liên kết các tổ chức xã hội. Bằng hành động kết nối, con người đã có cả thế giới trong tầm tay. Người sử dụng có thể tìm thấy mọi thông tin mình mong muốn và đưa ra nhiều lựa chọn hữu ích. Mạng xã hội chính là một kho lưu trữ tri thức khổng lồ.

       Rất nhiều người trẻ tuổi đã biết cách sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả nhất. Thông qua mạng xã hội, họ tự trang bị cho mình nguồn tri thức, nâng cao giá trị bản thân. Mạng xã hội là nơi để gắn kết cộng đồng, sẻ chia những bất hạnh, niềm vui của những người có cùng trái tim biết thông cảm và giúp đỡ những người có hoàn cảnh đáng thương, cần sự trợ giúp của xã hội.Qua mạng xã hội, các bạn trẻ đã kịp thời biểu dương rộng rãi những tấm gương tiêu biểu, những cá nhân xuất sắc có đóng góp thiết thực vào đời sống.

       Có rất nhiều bạn trẻ cũng sử dụng mạng xã hội là nơi quảng cáo, kinh doanh và các hoạt động buôn bán khác rất hiệu quả đem lại nguồn thu nhập cao. Mạng xã hội tác động đến lối sống giới trẻ hiện nay thông qua việc tìm hiểu nhu cầu, mục đích và các hình thức sử dụng mạng xã hội của họ. Những thành viên trong các mạng xã hội liên kết hợp tác với nhau thành các nhóm người có cùng sở thích, cùng sự quan tâm, cùng ý nguyện có thể gặp gỡ, trao đổi trên mạng rồi tiến tới sinh hoạt offline.

       Người trẻ Việt dùng mạng xã hội hàng ngày, hàng giờ, với gần như mọi hoạt động, hành vi ứng xử hay thông tin đều được người dùng đăng tải lên đó. Có thể nói, hiện nay, thay vì hỏi số điện thoại của nhau, chúng ta sẽ nhận được câu hỏi “Zalo/Facebook của bạn là gì?”.

       Theo thống kê của Google cho thấy hiện 97% người dùng Việt Nam tìm kiếm thông tin qua các thiết bị cầm tay như điện thoại thông minh, máy tính bảng đã khiến thị trường trực tuyến thực sự trở thành một “mảnh đất màu mỡ” cho các bạn trẻ thoả sức “vẫy vùng”.

       Bên cạnh đó, hàng loạt các “nghề” hot được ra đời trên nền tảng số, mạng xã hội như KOL, gamer, streamer, titoker (những người có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội, được nhiều người biết đến)…

       Hàng năm, ngành GD&ĐT tổ chức các cuộc thi giải toán, olympic tiếng Anh, thi an toàn giao thông… trên mạng Internet thu hút nhiều học sinh, sinh viên tham gia, trong đó không ít học sinh ở các trường vùng nông thôn và có cả học sinh ở vùng sâu, vùng xa. Những năm gần đây, chúng ta còn nghe đến môn thể thao điện tử (eSports/E-sports, Electronic-Sports) là hình thức tổ chức cuộc thi chơi điện tử giữa nhiều người chơi, đặc biệt giữa những tuyển thủ chuyên nghiệp. Bắt đầu trở thành cơn sốt từ khoảng năm 2010, cho đến nay thể thao điện tử đang vươn mình trở thành một trong những nền công nghiệp phát triển nhanh và mạnh nhất thế giới. Ở Việt Nam, game cũng đã được công nhận là thể thao điện tử và đưa vào danh sách các môn thi đấu trong các cuộc thi trong nước và quốc tế.

       Có thể khẳng định một điều, môi trường công nghệ số tạo tiền đề cho giới trẻ phát triển khả năng, tư duy và sáng tạo hơn trong quá trình học tập, tạo cơ hội để rút ngắn khoảng cách trong việc tiếp cận thông tin, tri thức của giới trẻ giữa các vùng, miền. Công nghệ, đặc biệt là Internet cung cấp số lượng lớn kiến thức và giới trẻ có quyền truy cập để tiếp thu, học tập và đạt được ước mơ của mình. Điều này khẳng định Internet và mạng xã hội giúp cho thế hệ trẻ tự học và chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng sống … Internet và mạng xã hội còn giúp cho việc học tập của giới trẻ chủ động hơn trong những hoàn cảnh đặc biệt như dịch bệnh hay thiên tai xảy ra. Cụ thể như năm học 2020 và 2021 khi đại dịch COVID 19 xảy ra trên toàn cầu, các quốc gia, dân tộc trong đó có Việt Nam phải thực hiện việc giãn cách, cách ly xã hội nhưng việc học của các em vẫn không bị gián đoạn.

       Mặt trái của mạng xã hội

       Tuy nhiên, cùng với những ích lợi to lớn ấy, Internet và mạng xã hội cũng mang đến nhiều tác hại, không chỉ đối với người trẻ tuổi mà còn đối với tất cả những ai không biết cách kiểm soát chúng. Trước hết, khi sử dụng các thiết bị công nghệ nhiều sẽ ảnh hướng đến thị giác của trẻ và thực tế cho thấy tỷ lệ trẻ em bị các bệnh về mắt ngày càng nhiều và ở độ tuổi nhỏ hơn nhiều so với trẻ em ở các thế hệ không dùng Internet và các thiết bị công nghệ. Bởi thực tế có nhiều trẻ nhỏ hàng ngày tiếp xúc với các thiết bị công nghệ như ti vi, điện thoại, ipad, máy tính đến hàng chục giờ, nhiều em còn chơi các trò điện tử trong điều kiện ánh sáng không đảm bảo hoặc các trò chơi có hiệu ứng hình ảnh tác động xấu đến mắt.

       Cùng với những cơ hội đáng kể mà thời đại kỹ thuật số mang lại, là một loạt rủi ro và tác hại khác nhau. Dịch Covid-19 kéo dài cũng khiến gia tăng thời gian giới trẻ sử dụng công nghệ kỹ thuật số và ảnh hưởng của nó đối với hoạt động thể chất và sức khỏe tâm thần của người trẻ.

       Theo ước tính, hơn 13% trẻ vị thành niên từ 10-19 tuổi phải chung sống với rối loạn tâm thần được chẩn đoán theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong đó, 86 triệu em thuộc nhóm 15-19 tuổi và 80 triệu em thuộc nhóm 10-14 tuổi.

       Thời gian qua, trên mạng xã hội xảy ra không ít vụ việc nổi cộm như clip đánh nhau, chửi bậy…của giới trẻ. Không chỉ vậy, vì mạng xã hội là môi trường toàn cầu nên có không ít vụ việc kinh hoàng với cảnh xả súng giết người được đối thủ phạm tội phát trực tiếp (livestream), gây ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức non nớt của nhiều trẻ em. Thậm chí, trên môi trường mạng xã hội còn xuất hiện nhiều hoạt động nguy hiểm cho trẻ em như lập tài khoản dưới dạng hướng dẫn vượt qua thử thách rồi ép tự tử (như “thử thách Momo”, “thử thách Cá voi xanh”).

       Thanh thiếu niên sẽ rất dễ bị ảnh hưởng khi hằng ngày bên cạnh lúc nào cũng có điện thoại di động, máy nghe nhạc iPod, iPad, truyền hình cáp, Internet, video game… Nếu không được hướng dẫn sử dụng hiệu quả, an toàn, các công nghệ này dần trở thành chất “gây nghiện” vô hình ở trẻ. Nhiều trẻ không được chỉ dẫn đã trở thành nạn nhân của “kẻ săn mồi” Internet. Có trẻ nghiện video game, làm cho các em không có thời gian để tiếp xúc, kết thân, vui chơi với bạn. Điều này thật sự nguy hiểm vì sẽ làm tăng tỷ lệ các trẻ bị trầm cảm, cô đơn và tự ti khi giao tiếp với xã hội bên ngoài.

       Bên cạnh đó, mạng xã hội có thể làm trì trệ các hoạt động sống của con người. Những hoạt động sống cơ bản của con người như ăn, ngủ, giải trí sẽ bị ảnh hưởng xấu nếu như các bạn lạm dụng sử dụng mạng xã hội lâu dài. Do chúng ta thường xuyên sử dụng mạng xã hội vào những lúc thời gian nghỉ ngơi, lẽ ra cơ thể cần được nghỉ ngơi thì lại dành sức để truy cập vào mạng xã hội. Khi bạn sử dụng nó trong bữa ăn thì bạn sẽ bị mất tập trung, làm gián đoạn quá trình hấp thu thức ăn, gây ra các hiện tượng như rối loạn tiêu hóa gây ra hiện tượng đầy bụng, đau dạ dày. Còn nếu bạn sử dụng mạng xã hội trước khi đi ngủ sẽ làm giảm sút chất lượng giấc ngủ, khiến cho thời gian ngủ bị ngắn lại, gây tình trạng mất ngủ trầm trọng, khiến cơ thể mệt mỏi. Đặc biệt, nếu các bạn tiếp nhận được các thông tin xấu, gây hoảng loạn tinh thần, hay những lời góp ý không thiện chí, những vấn đề tiêu cực bên ngoài khiến cho chúng ta bị ảnh hưởng tới tâm lý. Đây chính là tác nhân làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tâm sinh lý và việc hình thành, phát triển nhân cách, lối sống tốt đẹp của con người, nhất là giới trẻ.

       Ngoài ra, mạng xã hội sẽ gây lãng phí thời gian. Phần lớn tầng lớp thanh thiếu niên ngày nay lại dành quá nhiều thời gian để lướt web, chơi game, chát chít trên mạng xã hội mà không chú tâm hơn vào việc cần làm thực tế hơn. Rất nhiều bạn trẻ gần như lạm dụng mạng xã hội, các bạn khó có thể kiềm chế được bản thân khi lướt facebook, Zalo, xem Youtube... Khi bạn quá chú tâm vào mạng xã hội sẽ khiến cho bạn bị phụ thuộc vào nó, làm giảm chất lượng công việc, cuộc sống. Bạn hãy nhìn lại tất cả vấn đề này sẽ thấy rằng bạn đang hoặc đã trở thành con nghiện của mạng xã hội .

       Kết luận

       Bên cạnh những lợi ích to lớn mà mạng xã hội đem lại thì những tiêu cực nói trên còn rất nhiều những tác động tiêu cực khác nữa từ mạng xã hội đối với thế hệ thanh thiếu niên hiện nay. Việc khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của các trang mạng xã hội là trách nhiệm của cả cộng đồng, chủ yếu là trách nhiệm quản lý, giáo dục, định hướng của gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và quan trọng nhất là trách nhiệm của chính bản thân của mỗi thanh thiếu niên Việt Nam. Điều cơ bản là mỗi thanh niên cần có đủ bản lĩnh, ý chí, trình độ để phát huy thuận lợi, tận dụng những lợi ích từ mạng xã hội, đồng thời biết chọn lọc những thông tin hữu ích, đúng đắn, loại bỏ những hệ luỵ xấu từ mạng xã hội. Từ đó, thanh niên cần phát huy tinh thần tự học, tự rèn luyện, có đủ tâm, đủ tầm để tham gia vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chủ động tham gia vào nền kinh tế tri thức và quá trình hội nhập quốc tế.

Phạm Thị Huyền – Võ Thị Thanh Nữ - Khoa cơ bản, Trường Cao đẳng Cộng đồng Cà Mau